Ενα άρθρο στην κατηγορία Επιστήμη των Times της Νέας Υόρκης για τα απόβλητα στον Ειρηνικό Ωκεανό ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί «ρουτίνα» για μια τόσο μεγάλη εφημεριδα. Ωστόσο, το συγκεκριμένο άρθρο που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη είχε μια ιδιαιτερότητα: οι αναγνώστες συγκέντρωσαν χρήματα, ώστε ο δημοσιογράφος να ταξιδέψει, να κάνει την έρευνα και τελικά το όλο θέμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο τέλος του άρθρου υπάρχει και η σχετική εξήγηση: τα έξοδα ταξιδίου καλύφθηκαν εν μέρει από τους αναγνώστες του Spot.Us, ενός μη κερδοσκοπικού διαδικτυακού project, το οποίο στηρίζει τους δημοσιογράφους freelance. Στόχος είναι να ενημερώνεται το κοινό για θέματα τα οποία είναι λιγότερο δημοφιλή, λόγω υψηλού κόστους στην κάλυψή τους. Για το συγκεκριμένο άρθρο συγκεντρώθηκαν 6.000 δολάρια από 100 δωρητές. Μεταξύ αυτών, ο ιδρυτής της wikipedia.

ΤΟ ΒΗΜΑ, Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2009  [ 16:47 ]

Την κήρυξη προειδοποιητικής 24ωρης απεργίας των δημοσιογράφων, που εργάζονται στην ΕΡΤ, τη ραδιοτηλεόραση και την ψηφιακή ΕΡΤ από τις 6.00 το πρωί της Τετάρτης 11 Νοεμβρίου έως τις 6.00 το πρωί της Πέμπτης 12 Νοεμβρίου 2009, αποφάσισε το Διοικητικό Συμβούλιο της Ε.Σ.Η.Ε.Α. συμμετέχοντας στην πανελλαδική απεργία που κήρυξε το πανελλαδικό συντονιστικό συμβούλιο των συμβασιούχων έργου και ορισμένου χρόνου για:

• Να αποκατασταθούν όλοι οι συμβασιούχοι.
• Να συναφθούν άμεσα συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου, δεδομένου ότι καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες.
• Να σταματήσει το απαράδεκτο καθεστώς της ομηρίας των συμβασιούχων.
• Να παύσει το δικαίωμα στην εργασία να γίνεται αντικείμενο πελατειακών σχέσεων και συναλλαγών.
• Να λήξει επιτέλους το καθεστώς ανασφάλειας και αβεβαιότητας εκατοντάδων συναδέλφων.
• Να επαναπροσληφθούν όλοι εκείνοι των οποίων οι ψευδεπίγραφες συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή έργου έχουν λήξει.
• Να καταβληθούν άμεσα οι οφειλόμενες αποδοχές σε όλους τους συμβασιούχους της ΕΡΤ.

Το Διοικητικό Συμβούλιο δηλώνει κατηγορηματικά ότι θα προστατεύσει με κάθε νόμιμο τρόπο τα δικαιώματα των εργαζομένων συναδέλφων και καλεί όλους τους δημοσιογράφους να μετάσχουν μαζικά στην απεργία.

To Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ διαπιστώνει ότι, μετά την επιβολή της απαγόρευσης του καπνίσματος στους κλειστούς ή στεγασμένους εργασιακούς χώρους, πολλές επιχειρήσεις ΜΜΕ δεν έχουν δημιουργήσει χώρους καπνιζόντων, με συνέπεια οι δημοσιογράφοι και εν γένει το προσωπικό να υποχρεούται να βγαίνει και να καπνίζει έξω στο δρόμο, παρ’ όλο που τόσο με το νόμο (άρθρο 3 ν. 3730/08), όσο και με την επακολουθήσασα σε εκτέλεση αυτού υπουργική απόφαση, προβλέπεται η δημιουργία χώρου καπνιζόντων εντός της επιχείρησης.

Η παράλειψη αυτή προσβάλλει τους εργαζόμενους, εφόσον δε ο νόμος προβλέπει τη δημιουργία χώρων καπνιζόντων, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία μη εφαρμογής της διάταξης αυτής.

Πιστεύουμε ότι η εργοδοσία θα ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της δημιουργώντας, όπως ο νόμος ορίζει, ξεχωριστό χώρο καπνιζόντων, ώστε να πάψει η απαράδεκτη αυτή κατάσταση και η προσβολή των συναδέλφων, που υποχρεούνται να καπνίζουν έξω στο δρόμο, ως αποσυνάδελφοι και τιμωρούμενοι.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ καταδικάζει την επίθεση ομάδας αυτοαποκαλούμενων «αντιεξουσιαστών» εναντίον του μέλους μας, Σώτης Τριανταφύλλου, τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια βιβλιοπαρουσίασης σε πολυχώρο της πλατείας Εξαρχείων.

Η δημοσιογράφος και συγγραφέας δέχθηκε επίθεση με αυγά και προπηλακίστηκε, με αφορμή σειρά πολιτικών άρθρων της σε εβδομαδιαία εφημερίδα. Οι εισβολείς απαίτησαν, τελούντες σε έξαλλη κατάσταση, τη διακοπή της βιβλιοπαρουσίασης και τη μεταφορά της από τα Εξάρχεια «στο Κολωνάκι» όπου, κατά τη γνώμη τους, η Σώτη Τριανταφύλλου «ανήκει» ταξικά και πολιτικά, σύμφωνα με το στερεότυπο «λαός και Κολωνάκι». Το επεισόδιο, αποτελεί συνέχεια μακρόχρονης προσπάθειας εκφοβισμού της Σώτης Τριανταφύλλου, η οποία καλείται

-μέσω απειλών και ύβρεων στο διαδίκτυο, καθώς και με καταιγισμό ηλεκτρονικών μηνυμάτων-, να σταματήσει να γράφει αυτά που γράφει και να φύγει από τα Εξάρχεια όπου κατοικεί επί 20 έτη.

Το Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ θεωρεί αυτές τις εκδηλώσεις σύμπτωμα βαθιάς κοινωνικής παθολογίας και στηρίζει –όπως πάντα και χωρίς κανέναν όρο– την ελευθερία της γνώμης και του λόγου. Η ΕΣΗΕΑ καταδικάζει κάθε ενέργεια βίας εναντίον όσων υπηρετούν την ελεύθερη έκφραση, από οπουδήποτε και αν προέρχεται αυτή και αποδοκιμάζει έντονα κάθε απόπειρα εκφοβισμού του δημοσιογραφικού και πνευματικού κόσμου.

• ΠΑΡΑΙΤΗΘΗΚΕ Ο ΧΡ. ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ

Η «καυτή πατάτα» των συμβασιούχων της ΕΡΤ και άλλων σημαντικών εκκρεμοτήτων, πέρασε εξ ολοκλήρου στην κυβέρνηση έπειτα από την παραίτηση που κατέθεσε χθες ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης Χρήστος Παναγόπουλος.

Αποκλειστικά πλέον στα χέρια του υπουργού Πολιτισμού Παύλου Γερουλάνου τα καυτά ζητήματα της ΕΡΤ, μετά την παραίτηση χθες και του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης Χρήστου Παναγόπουλου Και για την ΕΡΤ με τα διογκωμένα προβλήματα η κυβέρνηση μέχρι στιγμής δεν έχει πράξει το παραμικρό, καθώς με την πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων στο χώρο των μέσων ενημέρωσης έχουν δημιουργηθεί… δυσλειτουργίες.

Τώρα πλέον όμως πρέπει να υπάρξουν άμεσες κινήσεις έστω και προσωρινές, καθώς λήγουν συμβάσεις, το νέο πρόγραμμα της ΕΡΤ δεν έχει βγει ακόμα στον αέρα, δεν μπορεί να υπογραφεί προϋπολογισμός ούτε να επικυρωθούν συμφωνίες με την EBU κ.λπ. Κι αυτό διότι έχουν προηγηθεί εδώ και περίπου ένα μήνα οι παραιτήσεις πέντε μελών του διοικητικού συμβουλίου της ΕΡΤ χωρίς να αντικατασταθούν. Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Παύλος Γερουλάνος, ο οποίος έχει πλέον την ευθύνη της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, πρέπει να δώσει σύντομα λύσεις, ίσως ακολουθώντας το μοντέλο της προηγούμενης κυβέρνησης, τοποθετώντας δηλαδή προσωρινά αναπληρωτή πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο στην ΕΡΤ αλλά και αντικαθιστώντας τα πέντε μέλη που έχουν παραιτηθεί. Κι αυτό διότι μέχρι να πραγματοποιηθεί η προκήρυξη διεθνούς διαγωνισμού, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία για τη θέση προέδρου-διευθύνοντος συμβούλου της ΕΡΤ, να κατατεθούν οι όποιες υποψηφιότητες, να αναδειχθεί αυτός/ή που έχει τα περισσότερα προσόντα και να εγκριθεί ο διορισμός του/ης από τη Βουλή, θα χρειαστεί να περάσει μεγάλο διάστημα κατά το οποίο η δημόσια ραδιοτηλεόραση δεν μπορεί να μένει… «ακυβέρνητη». Σύμφωνα με πληροφορίες, για τη θέση θα προτιμηθεί μάνατζερ, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν ότι θα υπάρξει διαχωρισμός με άλλον/η να αναλαμβάνει πρόεδρος και άλλον/η διευθύνων σύμβουλος.

Με την ΕΡΤ σε «αυτόματο πιλότο», φλέγοντα ζητήματα να μένουν άλυτα, χωρίς επικοινωνία με τη νέα κυβέρνηση, τον πρωθυπουργό να έχει αποδοκιμάσει τις υπέρογκες αμοιβές του κατά τις προγραμματικές δηλώσεις στη Βουλή κι ένα μπαράζ δημοσιευμάτων τον τελευταίο μήνα για κακοδιαχείριση και σκανδαλώδεις συμβάσεις, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΕΡΤ Χρήστος Παναγόπουλος δεν άντεξε τελικά. Και χθες παραιτήθηκε με επιστολές του στους υπουργούς: Γιάννη Ραγκούση (Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης), Γιώργο Παπακωνσταντίνου (Οικονομικών), Λούκα Κατσέλη (Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας), Χάρη Παμπούκη (Επικρατείας παρά τω πρωθυπουργώ) και κοινοποίηση στον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού Παύλο Γερουλάνο. Μέχρι αργά χθες το βράδυ δεν υπήρχε απάντηση από κανένα υπουργείο για το αν έχει γίνει αποδεκτή η παραίτησή του. «Θα γίνει» αρκέστηκε να μας πει ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιώργος Πεταλωτής «αλλά την ευθύνη της ΕΡΤ έχει πλέον το υπουργείο Πολιτισμού».

Στην παραίτησή του ο Χρ. Παναγόπουλος αφήνει ξεκάθαρες αιχμές εναντίον των συναρμόδιων υπουργών, επισημαίνοντας ότι παρά τις επιστολές που τους έστειλε δεν υπήρξε καμία επικοινωνία από μέρους τους, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται τα προβλήματα στη δημόσια ραδιοτηλεόραση. «Θα ήθελα να σας επισημάνω -σημειώνει- ότι κάθε ημέρα που περνά πολλαπλασιάζει και διογκώνει τα προβλήματα. Κατόπιν αυτού και καθώς ανέμενα για μακρύ και εύλογο χρονικό διάστημα την εκ μέρους σας πρωτοβουλία, θεωρώ ότι η περαιτέρω παραμονή μου ουδέν προσφέρει στη δημόσια ραδιοτηλεόραση και για τον λόγο αυτό σας υποβάλλω με την παρούσα την παραίτησή μου από τη θέση του προέδρου Δ.Σ. και διευθύνοντος συμβούλου». Με αυτόν τον τρόπο ο κ. Παναγόπουλος βάζει τέλος και στο θέμα που είχε ανακύψει με πιθανή αποζημίωσή του, καθώς όταν κάποιος παραιτείται απεμπολεί κάθε τέτοιο δικαίωμα.

• ΣΩΤΗΡΗΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2009

• Τη δημοσιογραφία όπως την ξέρατε να την ξεχάσετε. Αυτό υποστηρίζει ο δημοσιογράφος και δεινός μπλόγκερ Νταν Γκίλμορ. Αυτός ήταν και ο λόγος που θελήσαμε να τον συναντήσουμε. Ωστόσο, ο άνθρωπος που υποστηρίζει ότι το Internet αλλάζει εξ ολοκλήρου το τοπίο είχε πολλά να πει και για την πολιτική, τα λάθη της Αμερικής αλλά και τα δικά του.
  

Ο Νταν Γκίλμορ υποστηρίζει ότι «είδε» το μέλλον της δημοσιογραφίας. Οχι μέσα σε κάποια μαγική σφαίρα, αλλά στην μπλογκόσφαιρα. Αρθρογράφος ο ίδιος, γνωστός στις ΗΠΑ από την εφημερίδα του «SanJoseMercuryNews», υποστηρίζει ότι η τεχνολογία φέρνει μια νέα εποχή για τη δημοσιογραφία, καθώς μέσω του Internet και των δικτυακών ημερολογίων που αναπτύσσονται σε αυτό, τα παραδοσιακά media χάνουν τη δύναμή τους. Δύναμη, λέει, αποκτά όλος ο κόσμος, που μπορεί, σε όποιο μέρος και αν βρίσκεται, να συνεισφέρει στην πληροφόρηση, να αμφισβητήσει τους δημοσιογράφους και να απαιτήσει με αυτόν τον τρόπο ένα υψηλότερο επίπεδο ενημέρωσης. Ο Νταν Γκίλμορ είναι γνωστός και στην Ελλάδα, τουλάχιστον στους φοιτητές των δημοσιογραφικών σχολών, αφού το βιβλίο του «Εμείς είμαστε το μέσο» (εκδ. Οξύ), στο οποίο υποστηρίζει όλα τα παραπάνω, περιλαμβάνεται στη βιβλιογραφία τους. Τον είχαμε συναντήσει, όταν επισκέφθηκε τη χώρα μας στο πλαίσιο ενός συνεδρίου με τίτλο «Συμμετοχική Δημοσιογραφία: Blogs και Νέα Μέσα», που διοργανώθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Η συνέντευξη θα μπορούσε να είχε γίνει και μέσω e-mail, με λιγότερα εμπόδια απ’ όσα συναντήσαμε στην προσπάθειά μας να του μιλήσουμε διά ζώσης. Προτιμήσαμε όμως να ταξιδέψουμε ως τη Θεσσαλονίκη, όπου θα είχαμε περισσότερο χρόνο. Επειδή πιστεύουμε ότι η ανθρώπινη επαφή έχει σαφώς μεγαλύτερη αξία. Παραδόξως, συμφώνησε και εκείνος.

• Στο βιβλίο σας δηλώνετε απογοητευμένος από τον τρόπο που τα μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα ασκούν τη δημοσιογραφία.

«Οχι ακριβώς. Εκείνο που λέω είναι ότι, ειδικά στις ΗΠΑ, τα μεγάλα δίκτυα δεν κάνουν αρκετά καλή δουλειά. Θεωρώ λοιπόν ότι ένας τρόπος για να βελτιώσουμε τη δουλειά μας είναι να χρησιμοποιήσουμε, παράλληλα με τα παραδοσιακά μέσα, το νέο εργαλείο του δημόσιου διαλόγου που είναι το Internet και συγκεκριμένα το μπλογκ».

• Ο υπότιτλος του βιβλίου σας «Λαϊκή δημοσιογραφία από τον λαό για τον λαό» υπονοεί ότι καθένας μπορεί να γίνει δημοσιογράφος. Το πιστεύετε αυτό;

«Και πάλι, δεν είναι ακριβώς έτσι. Ενδιαφέρομαι πολύ περισσότερο για το τι είναι δημοσιογραφία, παρά για το ποιος είναι ο δημοσιογράφος. Και θεωρώ ότι καθένας μπορεί σε κάποια στιγμή της ζωής του να προσθέσει κάτι στο οικοδόμημα της δημοσιογραφίας. Οχι μόνο οι άνθρωποι που πληρώνονται για να το κάνουν. Στη γειτονιά μου, για παράδειγμα, στο Πάλο Αλτο της Καλιφόρνιας, όλοι έχουμε σε μια λίστα τα e-mail των γειτόνων μας. Οταν κάποιος παρατηρεί κάτι στη ζωή της πόλης, το μοιράζεται με τους υπόλοιπους. Βρίσκεται ένας και κάνει ένα τηλεφώνημα στο αστυνομικό τμήμα για να μάθει γιατί συνέβη αυτό. Υστερα στέλνει το πόρισμα της έρευνάς του στους υπόλοιπους. Αυτό για μένα είναι δημοσιογραφία. Σε κάθε περίπτωση ο διάλογος διεξάγεται μέσα σε μια κοινωνία, είτε με γεωγραφικά κριτήρια είτε ανάμεσα σε ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τα ίδια θέματα. Το ίδιο συμβαίνει με τις φωτογραφίες μέσω των κινητών που μπορεί να τραβήξει οποιοσδήποτε βρεθεί στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή. Και ας πρόκειται για μεμονωμένο συμβάν. Δείτε τι συνέβη με τη διάσημη φωτογραφία στο μετρό του Λονδίνου. Ολοι τη θυμόμαστε. Είναι μια πράξη δημοσιογραφίας. Στο μέλλον είμαι σίγουρος ότι θα αυξηθούν αυτά τα συμβάντα. Οι άνθρωποι που θα βρεθούν στο μέρος όπου συμβαίνει κάτι και θα το μεταδίδουν θα αναγνωρίζονται, είτε το κάνουν με καλή πρόθεση είτε όχι».

• Πώς μπορούμε όμως να έχουμε εμπιστοσύνη στους μπλόγκερ; Στην Ελλάδα δεν ανήκουν καν στη δημοσιογραφική ένωση.

«Υπάρχουν ορισμένοι μπλόγκερ που είναι αξιόπιστοι. Με τον ίδιο τρόπο που μάθαμε να εμπιστευόμαστε κάποιους γραφιάδες στις εφημερίδες, έτσι μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε τους μπλόγκερ. Υπάρχουν παντού εφημερίδες τις οποίες ο κόσμος δεν εμπιστεύεται, αλλά τις αγοράζει. Στην Αμερική μπορείς να δεις φυλλάδες με τίτλους που γράφουν ότι ο Μπους μιλάει με εξωγήινους από τον Αρη και, ξέρετε, πουλάνε εκατομμύρια φύλλα. Ο κόσμος τις παίρνει ενώ γνωρίζει ότι λένε ψέματα. Εχουμε μάθει ποιον και τι να εμπιστευόμαστε. Δεν κάνει μια ταυτότητα κάποιον αξιόπιστο. Στις ΗΠΑ κανείς δεν χρειάζεται άδεια για να δημοσιογραφήσει. Κανείς δεν χρειάζεται πτυχίο δημοσιογραφίας – ούτε εγώ είμαι πτυχιούχος δημοσιογράφος –, δεν χρειαζόμαστε ούτε καν δημοσιογραφική ταυτότητα που να αποδεικνύει τι δουλειά κάνουμε. Και νομίζω ότι αυτό είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα του αμερικανικού συστήματος. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι στον τομέα της δημοσιογραφίας αυτό αποδίδει καλύτερα. Ακόμη και στις χώρες που ο δημοσιογράφος χρειάζεται ταυτότητα, θα πάρει λίγο χρόνο για να φανεί ποιοι είναι οι ικανοί και τότε μόνο αυτοί θα μπορούν να μπαίνουν στις συνεντεύξεις Τύπου. Σίγουρα το τοπίο γύρω από το τι πρέπει να κάνουμε είναι ακόμη θολό. Είμαι ωστόσο υπέρ τού να εξασκούν οι άνθρωποι τη δημοσιογραφία βάσει των αρχών και της δεοντολογίας».

• Είναι υποχρέωση του δημοσιογράφου, πέρα από το να πληροφορεί, να καθοδηγεί το κοινό;

«Για ορισμένα ζητήματα οι δημοσιογράφοι δεν πρέπει να υποκρίνονται ότι υπάρχουν δύο αντίθετες και ισοβαρείς απόψεις. Συχνά το αποκαλούν αυτό ισορροπία, αλλά δεν είναι. Οταν έχεις ένα άτομο που λέει την αλήθεια και το άλλο λέει ψέματα και εντάσσεις τις απόψεις και των δύο στο κείμενό σου, αυτό δεν είναι ισορροπία. Το να παρουσιάζεις τα ψέματα που λέει ένας άνθρωπος στο κείμενό σου είναι κακή δημοσιογραφία».

• Μα πρέπει να παρουσιάσεις και τις δύο απόψεις.

«Οχι, δεν πρέπει. Διαφωνώ».

• Εννοώ ότι πρέπει να γράψεις και τις δύο απόψεις, αλλά να καταδείξεις το συμπέρασμα που σε οδηγεί στη δική σου.

«Εντάξει, δεν υπάρχει πρόβλημα να γράψει κάποιος “αυτά και αυτά ειπώθηκαν και αυτός έχει λάθος”, αλλά δεν είναι ισορροπημένο όταν υπάρχουν σαφή στοιχεία για το ποιος λέει την αλήθεια… Κατ’ αρχάς δεν υπάρχουν ποτέ δύο πλευρές. Αλλά ακόμη και αν δεχτούμε ότι υπάρχουν, δεν είναι ποτέ ισότιμες όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία. Συνήθως ο ένας έχει μεγαλύτερο δίκιο σε σχέση με τον άλλο. Είναι τεμπέλικη δημοσιογραφία να μοιράζεις το ρεπορτάζ σε δύο ισομερή σκέλη. Αν, για παράδειγμα, γράφεις ένα άρθρο για το Ολοκαύτωμα, δεν χρειάζεσαι σχόλια του Χίτλερ».

• Οχι απαραίτητα. Μπορείς όμως να παραθέσεις όσα πίστευαν οι οπαδοί του. Εδώ βέβαια πρόκειται για το παρελθόν. Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι ο Χίτλερ ήταν εγκληματίας.

«Παρ’ όλα αυτά. Είναι δύσκολο να βρω μια δικαιολογία. Αν το άρθρο ήταν για την απατηλή και εγκληματική σκέψη και συμπεριφορά των nαζιστών, τότε ναι, ένα απόσπασμα του Χίτλερ θα βοηθούσε… Πάρτε όμως ένα σύγχρονο παράδειγμα: το περιβάλλον. Τα επιστημονικά στοιχεία μέχρι στιγμής αποκαλύπτουν ότι οι άνθρωποι φταίνε σε μεγάλο βαθμό για την κλιματική αλλαγή. Υπάρχει μια έρευνα που το αποδεικνύει. Ωστόσο, πολλές εφημερίδες βγήκαν παραθέτοντας ισομερώς απόσπασμα της έρευνας και απόψεις ανθρώπων που δεν πιστεύουν ότι ο ανθρώπινος παράγοντας παίζει ρόλο στην καταστροφή. Αυτό είναι κακή δημοσιογραφία».

• Πλησιάζει η ημέρα που δεν θα χρειαζόμαστε τις εφημερίδες;

«Θα έρθει σίγουρα κάποια ημέρα που η έντυπη δημοσιογραφία – το να τυπώνεις δηλαδή κάτι σε χαρτί και αυτό να μεταφέρεται με κάποιο μέσο στα σημεία διανομής και πώλησης – δεν θα ακολουθεί την ίδια διαδικασία παραγωγής. Ή, μάλλον, αυτό θα είναι η εξαίρεση στον κανόνα. Ωστόσο το περιεχόμενο των εφημερίδων, η δημοσιογραφία δηλαδή, δεν νομίζω ότι θα πεθάνει, εκτός αν δεν τη στηρίξουμε. Και αυτή είναι η μεγάλη ανησυχία σήμερα στις ΗΠΑ: το μοντέλο των επιχειρήσεων που στηρίζουν τον Τύπο φαίνεται ότι διαλύεται».

• Γιατί το λέτε αυτό;

«Οι εφημερίδες στην Αμερική στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διαφήμιση, προκειμένου να ενισχύσουν οικονομικά τη δημοσιογραφία. Τα έσοδα προέρχονται σε πολύ μικρό ποσοστό από τους αναγνώστες. Η μεγαλύτερη κρίση για τα media σε σχέση με την επιβίωσή τους έχει να κάνει με την ταυτόχρονη απώλεια διαφημιζομένων και αναγνωστών. Ως έναν βαθμό οι διαφημιζόμενοι φεύγουν επειδή το κοινό φεύγει επίσης».

• Οι διαφημιζόμενοι δεν μετακινούνται όμως εύκολα στο Internet. Τουλάχιστον όχι στην Ελλάδα.

«Στις ΗΠΑ το κάνουν. Τα λεφτά είναι ακόμη περισσότερα στον έντυπο Τύπο, στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο – εκτός αν μιλάμε για εταιρείες όπως η Google η οποία βγάζει αστρονομικά ποσά – αλλά και η διαφήμιση στο Internet κινείται γρήγορα. Η μετακίνηση θα είναι μακροχρόνια. Σίγουρα θα παραμείνουν κάποιες διαφημίσεις στα παραδοσιακά media, αλλά οι περισσότερες θα είναι στο Internet. Στις ΗΠΑ συνέβη κάτι που ίσως να μην είναι ο κανόνας για άλλες χώρες: οι τοπικές εφημερίδες (σ.σ.: στην κάθε Πολιτεία) είχαν σχεδόν το μονοπώλιο της ενημέρωσης για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό έκανε τους εκδότες πολύ άπληστους όσον αφορά τη μεγιστοποίηση του κέρδους τους βραχυπρόθεσμα, γεγονός που είχε αρνητικές συνέπειες μακροπρόθεσμα. Διότι πολλές φορές η μεγιστοποίηση του κέρδους συνεπαγόταν την ελαχιστοποίηση της δημοσιογραφίας. Τώρα, που κάποιος τους παίρνει τη διαφήμιση, έχουν ήδη χαλάσει την ποιότητα της δημοσιογραφίας, οπότε χάνουν αναγνώστες».

• Γιατί να μη συμβεί το ίδιο και με την ηλεκτρονική δημοσιογραφία;

«Ενα πράγμα που ξέρουμε είναι ότι αν θες να ξεκινήσεις κάτι στα media, δεν χρειάζεσαι κανενός την άδεια. Στο Internet επιπλέον δεν χρειάζεται να κάνεις μια επένδυση 10 εκατ. δολαρίων, παραδείγματος χάριν για να πάρεις εκτυπωτική μηχανή, ούτε να δανειστείς…».

• Πώς φαντάζεστε το τοπίο της δημοσιογραφίας σε δέκα χρόνια;

«Δεν είμαι αρκετά έξυπνος για να σας πω. Φαντάζομαι όμως ότι αυτή η μετάβαση στα νέα μέσα θα συνεχιστεί. Η τεχνολογία θα γίνει ταχύτερη, φθηνότερη και ευκολότερη στη χρήση. Και είναι σχεδόν ξεκάθαρο ότι το διαφημιστικό μοντέλο που έχουμε στο μονοπώλιο (ή, έστω, στο ημιμονοπώλιο) θα εξαφανιστεί. Οι άνθρωποι που έχουν μια εξειδίκευση θα μπορούν να κάνουν κάτι με αυτή τη γνώση τους, εκτός από το να συζητούν με τους φίλους τους. Ελπίζω ότι οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί θα κάνουν το ένα και μοναδικό σημαντικό πράγμα που φέρνει η νέα εποχή: θα κάνουν τη δημοσιογραφία διάλογο. Διότι η δημοσιογραφία δεν είναι διάλεξη».

• Πώς θα γίνει αυτό; Τι πρέπει να κάνουμε εμείς οι δημοσιογράφοι;

«Να ακούμε. Το ξέρω, είναι δύσκολο, διότι δεν διαθέτουμε χρόνο. Πιστεύω όμως ότι οι δημοσιογράφοι δεν είναι καλοί ακροατές. Εκτός αν έχουν αποφασίσει να ακούσουν. Μας αρέσει να έχουμε αναγνώστες, αλλά όταν προσπαθούν να επικοινωνήσουν μαζί μας με κάποια επιστολή, φρικάρουμε. “Τι θέλει πάλι αυτός από τη ζωή μου; Σπαταλά τον χρόνο μου” σκεφτόμαστε. Πρέπει να βρούμε χρόνο. Υπάρχει πάντοτεισορροπία. Πολλοί άνθρωποι εκεί έξω γνωρίζουν περισσότερα από εμάς».

• Σήμερα, στην εποχή της πληροφορίας, είμαστε πιο κοντά στην αλήθεια;

«Δεν ξέρω… Εχουμε σίγουρα περισσότερες ευκαιρίες να έρθουμε πιο κοντά στην αλήθεια σε σχέση με το παρελθόν. Το καλύτερο ρεπορτάζ πάντως δεν έχει γίνει ακόμη. Η σχέση των ανθρώπων με την αλήθεια είναι προβληματική. Δεν ξέρω αν φταίει η δημοσιογραφία ή η εκπαίδευση, αν φταίνε οι γονείς ή οι δάσκαλοι που δεν ενδιαφέρονται? το ότι οι άνθρωποι είναι υπερβολικά απασχολημένοι ή προσκολλημένοι σε μια τηλεόραση που προβάλλει τη ζωή των σελέμπριτι… Δεν κατηγορώ τους δημοσιογράφους. Ναι, πρέπει να κάνουν καλύτερη δουλειά, αλλά πιστεύω ότι όλοι πρέπει να κάνουμε καλύτερη δουλειά».

• Πολλές φορές οι άνθρωποι δεν θέλουν να ξέρουν όλη την αλήθεια.

«Είναι πολύ σωστό αυτό που λέτε. Ολοι έχουμε τα προσωπικά μας ταμπού, κάποια θέματα στα οποία κλείνουμε τα μάτια. Οσο πιο σκληρό είναι κάτι ή όσο πιο αντίθετο στις πεποιθήσεις μας. Είναι όμως στο χέρι μας, ως καταναλωτών των ειδήσεων, το κατά πόσον θα βγούμε από αυτόν τον περιορισμό και θα αμφισβητήσουμε όλα όσα θέλουμε να πιστεύουμε. Αυτό είναι κάτι που οι περισσότεροι δεν το κάνουν. Και δεν έχει να κάνει με τις ηθικές αξίες. Δεν είναι αυτό που πρέπει να αλλάξουμε. Οταν έγραφα για την επιχειρηματικότητα και την τεχνολογία, είχα στο μυαλό μου μια λίστα από δέκα πράγματα, κάποιες βεβαιότητες, ας τις πούμε. Για παράδειγμα, πίστευα ότι η Microsoft είναι ένα μονοπώλιο, για το οποίο η κυβέρνηση έπρεπε να πάρει κάποια μέτρα. Και κάθε έξι μήνες έβγαζα αυτή τη λίστα και της έκανα επίθεση με νέα επιχειρήματα, για να τσεκάρω αν εξακολουθούν να ισχύουν. Ρωτούσα τον εαυτό μου τι έχει αλλάξει που θα μπορούσε να καταστήσει λανθασμένες τις βεβαιότητές μου. Διότι τίποτε δεν μένει ίδιο. Αν δεν το κάνεις αυτό με όλα, δεν μαθαίνεις».

• Ενδέχεται λοιπόν και όσα υποστηρίζετε στο βιβλίο σας να αποδειχθούν λάθος;

«Θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε. Γνωρίζω πολύ καλά τη διαδικασία του εκδημοκρατισμού των media και τα προβλήματα που προκαλούνται και δεν νομίζω ότι μου έχει ξεφύγει κάτι. Ούτε απέφυγα να αντιμετωπίσω κάτι με ανοιχτό μυαλό. Ακουσα επίσης πολύ καλά τους ανθρώπους που είχαν κάτι να μου πουν, διότι μαθαίνω από τους ανθρώπους που μου λένε ότι έχω άδικο περισσότερα από αυτούς που μου λένε ότι έχω δίκιο. Και μέχρι στιγμής δεν πιστεύω ότι είμαι λάθος στη βασική μου θέση. Ωστόσο, τηλεφωνήστε μου σε δέκα χρόνια για να δούμε τι θα λένε τότε τα στοιχεία. Αν προκύψει ότι έκανα λάθος – που δεν το πιστεύω –, θα είμαι πρόθυμος να το παραδεχτώ».

• Κάνατε σε κάτι λάθος και το παραδεχτήκατε;

«Ισως ακουστεί σαν δήλωση πολιτικού που είπε κάποτε κάτι και μετά άλλαξε γνώμη και προσπαθεί να το καλύψει, αλλά σας βεβαιώ… Μερικές φορές τα πράγματα αλλάζουν. Δεν πιστεύω πια ότι η Microsoft είναι απειλή. Εξακολουθεί να είναι μονοπώλιο και γι’ αυτό η κυβέρνηση πρέπει να την προσέχει. Αλλά τα πράγματα έχουν αλλάξει. Υπάρχει πλέον ανταγωνισμός… Θα ήμουν παράλογος αν εξακολουθούσα να ισχυρίζομαι ότι η εταιρεία είναι επικίνδυνη. Προσπαθώ να μην κάνω πολλές προβλέψεις, διότι οι προβλέψεις είναι ανόητες. Είναι πιο ασφαλές να πούμε ότι “αυτές είναι οι συνθήκες, αν εξακολουθήσουν οι ίδιες, τότε είναι πιθανό να συμβεί αυτό”, παρά να πούμε “αυτό θα συμβεί σίγουρα”. Οι πολιτικοί, ας πούμε, όταν υπόσχονται ότι θα κάνουν κάτι και δεν το κάνουν δεν επανεκλέγονται. Χρειαζόμαστε κάτι αντίστοιχο για τους δημοσιογράφους, ένα website το οποίο θα καταγράφει όλες τις προβλέψεις τους. Το κάνουμε με όλους τους άλλους. Ας υπάρχει ένας φορέας που να τσεκάρει και εμάς».

• Ποιο θεωρείτε το σημαντικότερο πρόβλημα της ανθρωπότητας σήμερα;

«Ω, Θεέ μου, από πού να αρχίσω…».

• Από το χειρότερο.

«Σίγουρα η κλιματική αλλαγή πρέπει να είναι το νούμερο ένα. Αν δεν το επιλύσουμε σύντομα, θα έχουμε σοβαρό πρόβλημα ως είδος».

• Η οικονομική κρίση; Μπορεί η Αμερική να εξακολουθήσει να παίζει ηγετικό ρόλο στον κόσμο;

«Δεν ξέρω. Αυτή η κρίση δεν πρόκειται να μας βγει σε καλό. Η Αμερική υπήρξε ως έναν βαθμό ανεύθυνη στον τομέα της οικονομίας για πολύ καιρό και αυτό στρέφεται εναντίον της τώρα. Πιστεύω όμως ότι ο ρόλος της Αμερικής θα παραμείνει πολύ σημαντικός. Σίγουρα, ως στρατιωτική δύναμη, είναι μπροστά χωρίς κανέναν αντίπαλο, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό».

• Μήπως είναι η ευκαιρία της Ευρώπης να περάσει μπροστά ως οικονομική δύναμη;

«Αν έπρεπε να στοιχηματίσω σε κάποια οικονομική δύναμη, αυτή θα ήταν η Ασία. Θαυμάζω την Ευρώπη για τον πολιτισμό της, για τους ανθρώπους της, αλλά μου φαίνεται ξεκάθαρο ότι το μέλλον της οικονομικής ανάπτυξης ανήκει στην Ασία. Η Αμερική ωστόσο είναι ακόμη μία πλούσια χώρα, όπου οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν καινούργια πράγματα, έχει ακόμη πολλές πηγές. Και έχουμε ακόμη τις ευκαιρίες να διορθώσουμε τα λάθη μας».

• Οπως τον πόλεμο στο Ιράκ; Μπορεί να διορθωθεί αυτό το λάθος ή δεν το θεωρείτε λάθος;

«Δεν έκρυψα ποτέ την πεποίθησή μου ότι κάναμε λάθος. Ηταν λάθος και… μάλλον το κρίνουμε επιεικώς. Εννοώ πως, όταν τόσοι άνθρωποι έχουν σκοτωθεί, η λέξη “λάθος” είναι πολύ λίγη. Πρέπει όμως να ξέρετε ότι ούτε ο αμερικανικός λαός στην πλειονότητά του συμφωνεί με αυτόν τον πόλεμο».

• Θα φέρει ο Ομπάμα την αλλαγή;

«Εχει τις δυνατότητες να γίνει ένας καλός πρόεδρος, να κάνει μεταρρυθμίσεις. Δεν σας λέω ότι θα γίνει, διότι στο παρελθόν φάνηκε πολύ διστακτικός όταν θα μπορούσε να είναι τολμηρός».

• Μπορείτε να μου φέρετε ένα παράδειγμα;

«Το ότι όταν ήταν γερουσιαστής ψήφισε υπέρ της ηλεκτρονικής παρακολούθησης, ενώ αρχικά είχε εκφραστεί εναντίον της. Δεν ξέρω τι πραγματικά πιστεύει, αλλά έδωσε από κάθε άποψη την εντύπωση ότι έκανε τα πάντα προκειμένου να βγει πρόεδρος. Ολοι οι πολιτικοί το κάνουν αυτό. Δεν υπάρχει πολιτικός που να μην απογοητεύσει τον κόσμο και ούτε θα έπρεπε ένας πολιτικός να προσπαθεί να κρατήσει ικανοποιημένους τους οπαδούς του. Εν πάση περιπτώσει, ο Ομπάμα μπορεί να μεταμορφώσει την Αμερική και τον κόσμο και εύχομαι να το κάνει. Διότι σίγουρα χρειαζόμαστε κάποιον να πει την αλήθεια στον αμερικανικό λαό».

• Εσείς τον ψηφίσατε;

«Ναι. Αλλά έχω ψηφίσει και τους Ρεπουμπλικανούς στο παρελθόν. Οχι πολλές φορές, αλλά το έχω κάνει – ειδικά σε πολιτειακό επίπεδο. Αυτή τη φορά όμως η επιλογή ήταν πολύ ξεκάθαρη».

• Τι περιμένετε από μια κυβέρνηση Δημοκρατικών στον τομέα της οικονομίας;

«Δεν ξέρω. Ο φόβος μου – και αυτός είναι ένας γενικός φόβος, άσχετα με το ποιος είναι στην κυβέρνηση – είναι ότι το Κογκρέσο έχει την τάση να φέρεται ανεύθυνα. Υπήρχε μια περίοδος τη δεκαετία του ’90 που οι Ρεπουμπλικανοί έλεγχαν το Κογκρέσο, παρ’ όλο που πρόεδρος ήταν ο Κλίντον. Εμοιαζε τότε το Κογκρέσο να έχει πιο ώριμη συμπεριφορά, αλλά δεν ξέρω αν αυτό οφειλόταν στην κόντρα που είχε με τον πρόεδρο. Ο Κλίντον ήταν πιο υπεύθυνος σε σχέση με οποιονδήποτε Ρεπουμπλικανό πρόεδρο εδώ και πολλά χρόνια, το Κογκρέσο όμως είναι ξεδιάντροπο, πάντα ήταν, και ελπίζω ότι ο νέος πρόεδρος θα ορθώσει το ανάστημά του απέναντι στο Κογκρέσο. Δεν είμαι σίγουρος ότι θα συμβεί αυτό. Αλλά η Αμερική θα έχει πρόβλημα αν το Κογκρέσο δεν αρχίσει να συμπεριφέρεται υπεύθυνα».

• Ζούμε το τέλος του καπιταλισμού;

«Οχι. Είμαι υπέρ του καπιταλισμού, αλλά του τίμιου καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός που είχαμε τον τελευταίο καιρό ήταν σαν να παίζεις σε στημένο παιχνίδι. Η μία πλευρά μπορούσε μόνο να κερδίσει και η άλλη μόνο να χάσει. Και μόνο μερικοί τυχεροί από τη μεριά των μονίμως χαμένων μπορούσαν να βρουν τον δρόμο προς την πλευρά των κερδισμένων. Αυτό όμως δεν είναι το νόημα του καπιταλισμού. Είχαμε έναν καπιταλισμό χωρίς κανόνες, αλλά δεν μπορείς να έχεις μια οικονομία της αγοράς χωρίς κανόνες».

• Πώς θα θέλατε να σας θυμάται ο κόσμος της δημοσιογραφίας;

«Το πιο σημαντικό για έναν δημοσιογράφο είναι να μην ξεχνά ότι το θέμα δεν είναι ο ίδιος. Στη δική μου περίπτωση συνέβησαν πολλά από καθαρή τύχη. Δεν νομίζω ότι είμαι κάτι ιδιαίτερο. Με εντυπωσιάζει το ότι βρέθηκα στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη στιγμή και μπόρεσα να δω τι θα συνέβαινε, ίσως λίγο πιο νωρίς από κάποιους άλλους. Αυτό όμως δεν με κάνει να αισθάνομαι ξεχωριστός, μόνο τυχερός».

• Το βιβλίο του Νταν Γκίλμορ «Εμείς είμαστε το μέσο» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ.

• Δημοσιεύθηκε στο BHMagazino, τεύχος 470, σελ. 44-50, 18/10/2009.
• Συνέντευξη στην Κέλλυ Σώκου, φωτογραφία: Studio Vavdinoudi – Dimitriou | ΤΟ ΒΗΜΑ, Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2009  [ 09:46 ]

Eurokinissi

Ο Χρήστος Παναγόπουλος

Επιστολή παραίτησης απέστειλε στους συναρμόδιους υπουργούς, ο Διευθύνων Σύμβουλος και πρόεδρος της ΕΡΤ Α.Ε., Χρήστος Παναγόπουλος.

Στο κείμενο της παραίτησής του τονίζει ότι είχε επανηλημμένως επισημάνει στην κυβέρνηση κάποια κρίσιμα και επείγοντα προβλήματα που απασχολούν τη δημόσια τηλεόραση και χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης, χωρίς να λάβει ουδεμία απάντηση.

Το πλήρες κείμενο της παραίτησής του έχει ως εξής:

«Με τις Α.Π. 920-4/11/09 και 940-23/11/09 επιστολές μου, σας επεσήμανα μερικά από τα κρίσιμα και επείγοντα ζητήματα που απασχολούν τη δημόσια ραδιοτηλεόραση και χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης.

»Έως σήμερα δεν έχει υπάρξει καμία επικοινωνία -είτε προφορικώς είτε εγγράφως- από πλευράς σας.

»Με την ευκαιρία αυτή, θα ήθελα να σας επισημάνω ότι κάθε ημέρα που περνά πολλαπλασιάζει και διογκώνει τα προβλήματα.

»Κατόπιν αυτού και καθώς ανέμενα για μακρύ και εύλογο χρονικό διάστημα την εκ μέρους σας πρωτοβουλία, θεωρώ ότι η περαιτέρω παραμονή μου ουδέν προσφέρει στη δημόσια Ρ/Τ και για το λόγο αυτό σας υποβάλλω με την παρούσα την παραίτησή μου από τη θέση του Προέδρου Δ.Σ. και Διευθύνοντος Συμβούλου.

»Παρακαλώ να με αποδεσμεύσετε το ταχύτερο δυνατό, ορίζοντας το πρόσωπο, το οποίο θα ενημερώσω και στο οποίο θα παραδώσω».

• Toυ Πασχου Mανδραβελη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 08/11/2009

Αν δεν υπήρχαν τα σχετικά αφιερώματα, λίγοι θα θυμούνταν ότι πέρασε ένας χρόνος από την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα στην προεδρία των ΗΠΑ. Το αστείο είναι ότι, ενώ δεν έκλεισε ακόμη ούτε ένα έτος στο Οβάλ Γραφείο (ορκίσθηκε την 20ή Ιανουαρίου), όλοι έχουν την αίσθηση ότι έχουν περάσει τουλάχιστον τέσσερα. Αυτό είναι εμφανές και από τα δημοσιεύματα όχι μόνο των ελληνικών εφημερίδων, αλλά και του διεθνούς Τύπου. Οι Αραβες γκρινιάζουν γατί δεν λύθηκε το Μεσανατολικό, οι Ευρωπαίοι γιατί δεν προχωρά η αποχώρηση από το Ιράκ, οι ανατολικοευρωπαίοι για την εγκατάλειψη της αντιπυραυλικής ασπίδας, οι Αμερικανοί για όλα τα παραπάνω συν τα εσωτερικά τους.

Να ’ναι λοιπόν αυτή η αίσθηση της αποτυχίας απότοκος των υπερβολικών προσδοκιών που είχαν δημιουργηθεί; Πιθανώς, αλλά αυτό δεν εξηγεί την αίσθηση ότι έχουν περάσει τέσσερα χρόνια μέσα σε λίγους μήνες. Το τελευταίο πιθανότατα έχει να κάνει με την υπερπροβολή του Αμερικανού προέδρου από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Ειδικά η τηλεόραση αναλώνει ταχύτατα ό,τι προβάλλει. Στην αρχή δημιουργεί την αίσθηση του οικείου, αλλά η διαρκής έκθεση σ’ αυτήν καλλιεργεί την πλήξη που μπορεί να καταλήξει σε αποστροφή. Κάποιος θα μπορούσε να αστειευτεί λέγοντας ότι «ένας φυσιολογικός άνθρωπος δεν αντέχει να βλέπει τον ή την σύζυγό του κάθε μέρα· πόσο θα αντέξει να έχει τον Ομπάμα κάθε απόγευμα στο σαλόνι του;». Η τηλεόραση είναι ένα μηχάνημα που καταβροχθίζει προσωπικότητες. Ο,τι φρέσκο υπάρχει κι έχει ενδιαφέρον, το προβάλλει τόσο πολύ μέχρι να το μπαγιατέψει πλήρως.

Το λιγότερο πολιτικό πρόβλημα των πολιτικών αλλά και το πλέον δυσεπίλυτο, είναι η διαχείριση της δημόσιας εικόνας τους. Αυτή διαμορφώνεται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, αλλά με τους κανόνες που αυτά θέτουν. Δεν υπάρχει ασφαλής δοσολογία έκθεσης. Οι πολιτικοί δεν έχουν την πολυτέλεια άλλων δημοσίων προσώπων (σταρ, ηθοποιοί κ.λπ.) να απομακρύνονται κατά καιρούς από τα φώτα της δημοσιότητας. Οι εκλεκτοί του λαού πρέπει διαρκώς να λογοδοτούν, που σημαίνει ότι πρέπει να είναι διαρκώς στην τηλεόραση, άρα περνούν ταχύτατα από την οικειότητα στην πλήξη. Ακόμη κι όταν αποφεύγουν τις πολλές επαφές με την TV, τα βίντεο αρχείου είναι στην μικρή οθόνη να καλλιεργούν την πλήξη. Τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ χρειάζονται διαρκώς να εικονογραφούν τα θέματά τους, ώστε κάθε κυβερνητικό θέμα να ντύνεται με τις εικόνες του πρωθυπουργού που ανεβαίνει τις σκάλες του Μαξίμου. Κι αυτό επαναλαμβάνεται τόσες φορές μέχρι να σιχτιρίσουν οι τηλεθεατές· τον πολιτικό, όχι την τηλεόραση.

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα της πολιτικής στα χρόνια της τηλεόρασης, είναι ότι το χαζοκούτι συμπυκνώνει τον πολιτικό χρόνο. Κάθε πολιτική διεργασία που χρειάζεται χρόνο είναι «αιώνας» για τα δελτία ειδήσεων που αναμετριούνται με τη «μέση τηλεθέαση του λεπτού». Ειδικά για την ελληνική τηλεόραση κάθε πρόβλημα πρέπει να λύνεται κατά τη διάρκεια του δελτίου, αλλιώς το επόμενο ξεκινά με τη χαρακτηριστική φράση «με καθυστέρηση αντέδρασε η κυβέρνηση στο πρόβλημα που αποκαλύψαμε χθες…».

Γράφαμε και παλιότερα ότι η τηλεόραση αναδεικνύει ταχύτατα κάποια ζητήματα και το ίδιο γρήγορα τα εξαντλεί. Στην προ της τηλεόρασης εποχή, η πολιτική ζύμωση γινόταν με τον ρυθμό της τυπογραφίας: στην ταχύτερη περίπτωση μέρα με τη μέρα που εκδίδονται οι εφημερίδες. Στην εποχή των ηλεκτρονικών ΜΜΕ, η πολιτική ζύμωση γίνεται λεπτό προς λεπτό, δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο. Οπως σημείωσε και ο μεγάλος θεωρητικός των media Νιλ Πόστμαν, ο τυπωμένος λόγος ευνοεί τη σκέψη πριν από τη δράση, τα ηλεκτρονικά Μέσα τη δράση πριν από τη σκέψη. Οπως σημείωσε ο ίδιος «στην εποχή της τυπογραφίας είχαμε σοβαρή πολιτική. Oι άνθρωποι διάβαζαν βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, μπροσούρες και φυλλάδια. Eίχαν να κάνουν με ιδέες και εναλλακτικές δυνατότητες ζωής. Στον πολιτισμό της εικόνας έχεις στην τηλεόραση απομίμηση δημόσιας συζήτησης». Τα προβλήματα απογυμνώνονται από τις παραμέτρους των, το δε σοκ της εικόνας είναι τέτοιο που μπορεί να οδηγήσει σε γρήγορες και φυσικά απερίσκεπτες αποφάσεις. Το ζήσαμε εξάλλου πολλάκις στο πρόσφατο παρελθόν με πολλές πολιτικές αποφάσεις στελεχών που ελήφθησαν σε ζωντανή μετάδοση…

• Eνα βλέμμα
• Tου Nικου Γ. Ξυδακη, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 08/11/2009

Με ρωτούν συχνά: Πώς πάνε οι εφημερίδες; Συνήθως επιστρέφω το ερώτημα: Εσείς πώς τις βλέπετε να πάνε; Τις διαβάζετε, τις αγοράζετε, σας αρέσουν; Στη συζήτηση που ακολουθεί ανακαλύπτουμε ότι οι περισσότεροι υπό τον περιληπτικό όρο εφημερίδα εννοούν την ανά Κυριακή αγορά μιας ή περισσότερων πακέτων, και την πλαγία ανάγνωση μερικών άρθρων. Τα πακέτα αγοράζονται με κριτήρια ποικίλα: αν περιέχουν καλή ταινία, λαοφιλές μουσικό σι-ντι, βιβλίο τσέπης, βιβλίο ραφιού, λαχνούς για φουσκωτό. Ενα κριτήριο, όχι το ισχυρότερο, είναι η ίδια η εφημερίδα: ποια είναι, τι γράφει, ποιοι γράφουν, πώς γράφουν. Πάντως, το καθαυτό εκδοτικό προϊόν, το περιεχόμενο της εφημερίδας -και όχι τα εξαρτήματα και τα premiums- δεν δημιουργεί την ικανή συνθήκη για την αγορά του. Κι αυτό γίνεται φανερό και από το μάρκετινγκ των κυριακάτικων πακετοεφημερίδων: διαφημίζουν τα εξαρτήματα και τα δώρα· ποτέ ή σπανίως τα θέματα και τους γραφιάδες τους.

Δεν είναι όλες οι εφημερίδες ίδιες, ασφαλώς, ούτε όλοι οι αναγνώστες ίδιοι. Αλλά την κυρίαρχη ροπή ορίζουν το αυτοκανιβαλιζόμενο μάρκετινγκ του Τύπου και η βαριεστημένη βουλιμία των αναγνωστών. H διαφθορά τελείται αμφίδρομα. Με θύμα όχι μόνο την παρακμάζουσα βιομηχανία του Τύπου, αλλά τώρα πλέον την ίδια τη δημοσιογραφία.

Η δημοσιογραφία βέβαια, από καιρό, πολύ πριν από την παρούσα βαθιά κρίση, είχε φροντίσει να απομειώσει την αξιοπιστία της, την ανεξαρτησία της, τον εναντιωματικό της χαρακτήρα, τη δομική της δυσπιστία απέναντι σε κάθε λογής εξουσίες και αυθεντίες. Αντί να κοιτάει στα μάτια τον αναγνώστη, τον πελάτη, αυτόν που κρίνει και πληρώνει, αλληθώριζε προς την εξουσία, τόσο πολύ, που νόμιζε ότι είναι εξουσία η ίδια. Εγραφε απευθυνόμενη στην εξουσία, και όχι στον πολίτη, σαν να συγκυβερνά.

Μιλάμε για δημοσιογραφία· θα ήταν ορθότερο να μιλάμε για δημοσιογράφους. Ανθρωποι σφάλλουν και διαφθείρουν, άνθρωποι φέρονται σαν αδύναμοι και μοιραίοι. Αυτοί οι άνθρωποι είμαστε εμείς· οι δημοσιογράφοι που παραπίστεψαν στη διαμεσολαβητική τους ισχύ και στην αλαζονική Τέταρτη Εξουσία. Ανθρωποι που με την τηλεόραση ένιωσαν σταρ, κι από τους σταρ πήραν τις αμοιβές και τις συμπεριφορές, άλλαξαν επαγγελματικό γένος και ήθος. Ανθρωποι που σαγηνεύτηκαν από την επέλαση του λαϊφστάιλ και του νεοκυνισμού. Και σαρώθηκαν. Και επέβαλαν στα παλαιά μέσα τη νοοτροπία και τα ήθη των νέων μέσων· επέβαλαν την τυραννία του infotainment και στις παραδοσιακές, τις σοβαρές εφημερίδες· επέβαλαν την ημιμάθεια και την ελαφρότητα της πρωινής τηλεοπτικής ζώνης, όπου όχι μόνο συγχωρείται, αλλά είναι και διασκεδαστική, αλλά τα ίδια αυτά ελαφρά υλικά μεταφερμένα στον γεωμετρημένο κάνναβο της εφημερίδας φαίνονται αυτόχρημα φτηνιάρικα, χτίζουν φανταχτερές προσόψεις σε λυόμενα σκυλάδικα.

Οι άνθρωποι πάντα. Γράφοντες και αναγνώστες. Και το Ιντερνετ; Ναι, η πλανητική δικτύωση αφήνει πίσω της ερείπια και λείψανα, αλλά η ηθικοπολιτική απαξίωση του Τύπου είχε αρχίσει πολύ πριν αναδυθεί το Μπλογκ ως Δικαίωμα και ως Φενάκη. Μεθυσμένοι από την απέραντη εξουσία των μαζικών τους μέσων και από τις προσόδους της διαφήμισης, δημοσιογράφοι και εκδότες, στην προ-ιντερνετική εποχή, προέβησαν σε αλλεπάλληλες καταχρήσεις εξουσίας. Η ισηγορία, θεμέλιο της δημοκρατίας, περιφρονήθηκε, υποκαταστάθηκε από τα ολιγοπώλια των κατόχων των μέσων. To αυθάδικο, αφελές σφρίγος των μπλογκ, του twitter, των social networks, της λεγόμενης δημοσιογραφίας των πολιτών, υπό μία έννοια, είναι η εκδίκηση της γυφτιάς, η εκδίκηση των περιφρονημένων, των στερημένων από φωνή στον δημόσιο χώρο. Αφού οι εφημερίδες, τα όργανα του διαφωτισμού, τους έστρεψαν τα νώτα, οι άνθρωποι της μαζικής δημοκρατίας στράφηκαν σε άλλα μαζικά μέσα, με σαγηνευτικές δυνατότητες προσωποποίησης.

Η κρίση του Τύπου άρα είναι και κρίση των δημοσιογράφων. Δεν είναι όλοι ίδιοι, ας το ξαναπούμε· μα η φθορά αφορά το σύνολο, η οικονομική δυσπραγία πλήττει αδιακρίτως όλους. Ισως βιώνουμε μια παρατεταμένη, επώδυνη αλλαγή Παραδείγματος: στο πώς αναπαριστάνουμε τον κόσμο, πώς τον αφηγούμαστε, πώς τον εξηγούμε· πώς αφηγούμαστε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτερα απ’ όσο μπορούμε να παρακολουθήσουμε. Αλλά, διάβολε, αυτή είναι η δουλειά των δημοσιογράφων: Να βρίσκονται εκεί, την ώρα που συμβαίνει και να αφηγούνται την αλλαγή. Οχι να τη μακιγιάρουν, να την αποκρύπτουν, να τη μισολένε με χειραγωγούμενα κόπι-πέιστ. Θυμόμαστε πώς γίνεται;