RSS

Category Archives: Ερευνα Καταγραφής Αξιών

Κουτσομπόληδες ενός «παγκόσμιου χωριού»

Πανεπιστημιακή έρευνα αποκαλύπτει τη στενή σχέση των Ελλήνων με το κουτσομπολιό και με τη νέα του ηλεκτρονική μορφή

Τα εν οίκω μη εν δήμω; Καλό ανέκδοτο κι αυτό. Με το κουτσομπολιό να έχει αναχθεί περίπου σε εθνικό σπορ, με τους επαγγελματίες του είδους (τις γνωστές «TV περσόνες» και τους συντάκτες των κοσμικών περιοδικών), αλλά και τους ερασιτέχνες της κριτικής επί παντός επιστητού, δηλαδή (σχεδόν) όλους μας, να επιδιδόμαστε σ’ αυτό με ασίγαστο πάθος, δεν μένει μυστικό που, αργά ή γρήγορα, να μη βγει στη φόρα (αυτό το facebook ειδικά έχει… καταστρέψει πολλούς).

Η -στενή- σχέση των Ελλήνων με το κουτσομπολιό και με τη νέα του ηλεκτρονική μορφή αποκαλύπτεται μέσα από την Ερευνα Καταγραφής Αξιών που ολοκλήρωσε πρόσφατα το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, υπό τον επίκουρο καθηγητή Κοινωνιολογίας Ευστράτιο Παπάνη, ανάμεσα σε νέους έως 28 ετών. Ποιους σχολιάζουμε; Είναι τα σχόλιά μας θετικά ή αρνητικά; Τι ρόλο διαδραματίζουν στη συνήθειά μας αυτή τα νέα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας, όπως το Ιντερνετ;

  • Αλλαγές στη ζωή

Η θέση του κουτσομπολιού στη ζωή του σύγχρονου Ελληνα έχει άμεση σχέση με τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην ελληνική κοινωνία, σχολιάζει στην «Κ» ο κ. Παπάνης. «Η στροφή των Ελλήνων σε πιο εξατομικευμένους τρόπους ζωής είναι έκδηλη. Σκεφτείτε μόνο ότι λιγότεροι από τους μισούς (39,4%) συμμετέχουν σε συλλόγους, ομάδες ή κοινωνικές εκδηλώσεις. Οι περισσότεροι (33,4%) δηλώνουν ότι δεν έχουν χρόνο γι’ αυτό ή ότι δεν θα αποκομίσουν κανένα όφελος (52,6%)», εξηγεί ο ίδιος. «Ταυτόχρονα, η εμπιστοσύνη και η αλληλεγγύη προς τους άλλους έχει αντικατασταθεί από την επιφυλακτικότητα (73,2%), με ορατό κίνδυνο αυτή να εξελιχθεί σε καχυποψία. Μόνο το 26,5% των νέων εμπιστεύονται πλέον τους συνανθρώπους τους».

  • Στενός κύκλος

Από την έρευνα προέκυψε επίσης ότι εμπιστευόμαστε μόνον όσους ανήκουν στον κύκλο των «δικών μας ανθρώπων», ένα στενό οικογενειακό και κοινωνικό δίκτυο δηλαδή, που αποκλείει όποιον δεν είναι διαθέσιμος να βοηθήσει σε κάποια δεδομένη δύσκολη στιγμή. (Οι περισσότεροι δηλώνουν ότι έχουν 2-5 κοντινούς φίλους, με τους οποίους ασχολούνται διαρκώς και τους σχολιάζουν, ενώ ένα 2,9% πιστεύουν ότι δεν έχουν απολύτως κανέναν άνθρωπο που να θεωρούν φίλο τους!). Γενικότερα, το 15,4% όσων συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνουν ότι νιώθουν απομακρυσμένοι από τους συνανθρώπους τους και το 52% ότι παραμένουν αδιάφοροι. Στο μάλλον ζοφερό αυτό τοπίο, ωστόσο, βρίσκει ελεύθερο πεδίο δράσης το… κουτσομπολιό. «Σε μια εποχή που η δράση του ανθρώπου γίνεται όλο και πιο εξατομικευμένη, τα κοινωνικά σχόλια δίνουν την ψευδαίσθηση της συμμετοχής σε ένα κοινό κοινωνικό γίγνεσθαι», εξηγεί στην «Κ» ο κ. Παπάνης. Μολονότι το κουτσομπολιό που στρέφεται προς τα άτομα του στενού μας κύκλου έχει περισσότερο τον ρόλο κοινωνικού ελέγχου, τα σχόλια για άλλες κοινωνικές ομάδες λειτουργούν ως ένα «παιχνίδι» που διατηρεί την κοινωνική συνοχή. «Το κουτσομπολιό δημιουργεί συμβολικούς δεσμούς ανάμεσα σε εμάς και τα πρόσωπα που απασχολούν την καθημερινότητα. Τα κοινωνικά σχόλια παρέχουν αναγκαστικά πληροφορίες και είναι γνωστό ότι η γνώση ή η επίφαση της γνώσης μάς κάνει να νιώθουμε πιο ασφαλείς, μας δίνει την αίσθηση ότι μετέχουμε στο κοινωνικό γίγνεσθαι και δεν μας έχουν αφήσει πίσω οι εξελίξεις».

Προφανώς, ο κοινωνικός σχολιασμός αποτελεί την αρχαιότερη μορφή μαζικής ενημέρωσης. Σήμερα, ωστόσο, οι πηγές του κουτσομπολιού έχουν διαφοροποιηθεί, λόγω της «εξαφάνισης» της γειτονιάς που έχει απολέσει τη σημασία που είχε παλαιότερα. (Το 35,1% των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι δεν θα εμπιστεύονταν κάποιο γείτονα, το 29,7% είναι επιφυλακτικοί απέναντί τους, αλλά ενδεχομένως να έδειχνε εμπιστοσύνη, και το 34,8% εξακολουθεί να τους εμπιστεύεται.) «Για αιώνες, η γειτονιά αποτελούσε το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στο σπίτι και την πόλη, την οικογένεια και την κοινωνία. Ηταν το δοκιμαστήριο όλων των κοινωνικών σχέσεων και ρόλων. Παρείχε συναισθηματική κάλυψη και ασφάλεια, επειδή ήταν στατική, μόνιμη και οικεία. Αντίθετα σήμερα, το σπίτι μέσω της τεχνολογίας, της τηλεόρασης και του Τύπου, μετατρέπεται σε αποδέκτη χιλιάδων πληροφοριών, το περιεχόμενο των ειδήσεων εξατομικεύεται, το Διαδίκτυο μεταφέρεται στο κινητό, ενώ παράλληλα η γειτονιά γίνεται πολύπλοκη, χαοτική», συνεχίζει ο κ. Παπάνης. «Οι πολίτες μέσω των ΜΜΕ μοιράζονται ένα κοινό πολιτισμικό κεφάλαιο, συναντούν εικονικά και σχολιάζουν τους πρωταγωνιστές της τηλεόρασης, αισθάνονται οικειότητα με αυτούς και στρέφουν το ενδιαφέρον τους στην προσωπική τους ζωή, όπως γινόταν παλιότερα στο πλαίσιο της γειτονιάς».

  • Συλλογικό

Τι να την κάνουμε όμως τη γειτονιά, όταν είμαστε όλοι κάτοικοι ενός «παγκόσμιου χωριού», δηλαδή του Διαδικτύου; Σύμφωνα με τον κ. Παπάνη, μάλιστα, με τη σημερινή άνθηση των μπλογκ, αλλά και μέσω του facebook, το κουτσομπολιό γνωρίζει την ψηφιακή του αναγέννηση! «Το κουτσομπολιό έχει γίνει πια διαδραστικό. Αλλωστε, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του κουτσομπολιού είναι η άμεση διάδοσή του. Ο αποδέκτης το διαβιβάζει παρακάτω και η εξάπλωσή του ακολουθεί τον μηχανισμό των δικτύων. Ετσι σβήνεται και η προέλευσή του. Η φήμη δεν ανήκει κυριολεκτικά σε κανέναν. Πρόκειται για ένα συλλογικό προϊόν που δεν ιδιοποιείται κανείς».

  • Λειτουργεί σαν… Prozac!

Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή Κοινωνιολογίας κ. Ευστρ. Παπάνη, μελέτες έχουν αποδείξει τη σχέση του κουτσομπολιού με τη χαλάρωση, την εκτόνωση του άγχους και την αποφόρτιση στους χώρους εργασίας, ενώ μέσω του κουτσομπολιού, οι μαθητές διαμορφώνουν κοινωνικούς ρόλους. Εκθεση του Κέντρου Ερευνας Κοινωνικών Θεμάτων της Οξφόρδης έδειξε ότι η ευεργετική δράση του κουτσομπολιού στη φυσική και ψυχολογική κατάσταση του ανθρώπου ισοδυναμεί με… χορήγηση Prozac! Υπάρχουν ωστόσο και κίνδυνοι. Ερευνητές υποστηρίζουν ότι τελικά ο κοινωνικός μας εαυτός αποτελείται κατά ένα μεγάλο μέρος, όχι από πραγματικές ιδιότητες, αλλά από εικασίες, μύθους και υποθέσεις, που εναποτίθενται πάνω μας και σχηματίζουν την εξωτερική μας εικόνα. Η κοινωνική σύγκριση και κατά συνέπεια ένα μεγάλο τμήμα της αυτοεκτίμησής μας εξελίσσεται παράλληλα με τα κοινωνικά σχόλια των άλλων. Ετσι, το κουτσομπολιό βλάπτει όσους βασίζουν την αυτοεκτίμησή τους στον «δημόσιο» εαυτό τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Max Planck Institute της Γερμανίας, τα κοινωνικά σχόλια επηρεάζουν τον τρόπο που λαμβάνουμε βαρυσήμαντες αποφάσεις, τη στάση μας απέναντι σε άτομα του περιβάλλοντός μας, τα κριτήρια με τα οποία κρίνουμε και αξιολογούμε συνανθρώπους. Αν τα κουτσομπολιά είναι έντονα, τότε εμφανίζεται το φαινόμενο της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, σύμφωνα με το οποίο η συμπεριφορά και η κρίση μας για κάποιον επηρεάζεται όχι από τις πράξεις του, αλλά από τις προσδοκίες μας γι’ αυτόν, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί από τη θετική ή αρνητική φήμη που τον συνοδεύει.

  • Της Λινας Γιανναρου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 01/02/2009